صدیقه رضوانی نیا

اشاره: فتوای جدید مقام معظم رهبری در موضوع ولایت فقیه با واکنش های متفاوتی از سوی شخصیت ها و جریان های سیاسی و رسانه های داخلی و خارجی روبه رو شد. در این گزارش برای بررسی بیشتر این موضوع با چند تن از چهره های سیاسی از هر دو طیف اصول گرا و اصلاح طلب گفت وگوهایی داشته ایم.

نکته قابل توجهی که در اثنای مصاحبه ها به آن برخورد کردیم این بود که با وجود بازتاب گسترده این استفتا در رسانه ها و بین جریان های سیاسی، برخی از چهره های سرشناس اصول گرا اساسا از چنین استفتائی اطلاعی نداشته و خواستار آن بودند تا متن استفتا برای آن ها قرائت شود تا پس از حدود یک ماه از اعلام آن در جریان یکی از مهم ترین نظرات رهبری قرار گیرند. از سوی دیگر برخی افراد به ویژه از جریان اصلاح طلب هم که قائل به حساسیت این موضوع بودند از ارائه دیدگاه های خود خودداری کردند.

مصطفی کواکبیان با بیان این که رهبری در این استفتا مبنای ولایت  پذیری افراد و جریان های سیاسی را مطرح کرده اند، معتقد است: رهبر معظم انقلاب در استفتاء جدیدشان تاکید کردند کسی که با ولایت فقیه مخالفت نکرده و احکام حکومتی جمهوری اسلامی را رعایت کند در حقیقت ملتزم به اصل ولایت فقیه است همان طور که از قبل هم مبنای ولایت پذیری افراد و گروه های سیاسی دیدگاه های رهبری بوده و هست و تغییری در آن رخ نداده است.وی درباره واکنش اصلاح طلبان نسبت به استفتاء جدید رهبری می گوید: ما ولایت فقیه را با امام شناختیم و این مبنا را ادامه دادیم با این اصل هیچ مشکلی نداریم قبلا هم همین دیدگاه را نسبت به ولایت فقیه داشتیم حالا هم همین طور است و در آینده هم بر همین مشی باقی خواهیم ماند و این که برخی اصلاح طلبان را به ضد ولایت فقیه بودن متهم می کنند القائاتی است که صورت می گیرد گرچه ممکن است برخی اصلاح طلبان افراطی گری هایی کرده باشند که ما اصلا آن ها را اصلاح طلب نمی دانیم. در مجموع اصلاح طلبان مشکلی با اصل ولایت فقیه و استفتاء جدید ایشان ندارند و تغییری هم در دیدگاه هایشان ایجاد نمی شود زیرا استفتاء جدید رهبری در حقیقت دیدگاه های قبلی ایشان است.

دکتر صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی دانشگاه… ابتدا به بیان دیدگاه خود از اصل ولایت فقیه می پردازد و معتقد است: آن چه من به عنوان یک متخصص علوم سیاسی درباره ولایت فقیه معتقدم در چهارچوب قانون اساسی است و به نظر من دایره اختیارات و وظایف رهبری را قانون اساسی معین کرده است.وی ادامه می دهد: برخی معتقدند آن چه در مورد قانون اساسی درباره ولایت فقیه آمده کف اختیارات رهبری است و اساسا ولایت فقیه ورای قانون اساسی بوده و مشروعیت این قانون به واسطه رهبری محقق می شود. اما من چنین برداشتی را از قانون اساسی ندارم.زیباکلام در پاسخ به این سوال که آیا همه افراد در عقیده و عمل ملزم به اطاعت از دیدگاه های رهبری هستند یعنی هم در باور و اندیشه و هم در حوزه عمل و تبعیت باید به دیدگاه های رهبری پایبند باشند تصریح می کند: اگر دیدگاه های ولی فقیه حسب اختیاراتی باشد که در قانون اساسی آمده همه ما موظفیم به آن دستور احترام گذاشته و اطاعت کنیم چون در چهارچوب قانون است و همه افراد به عنوان شهروندان جمهوری اسلامی باید از آن اطاعت کنند پس همه مکلف به اطاعت از رهبری هستند گرچه در اندیشه و اعتقاد قلبی خود دیدگاهی مخالف با نظر رهبری داشته باشند اما چون براساس قانون اساسی آن حوزه جزو اختیارات رهبری است همه باید تمام و کمال مطیع اوامر و دستورات رهبری باشند. اما من معتقدم هر فردی می تواند نظر شخصی خود را نیز داشته باشد حتی اگر آن نظر مخالف دیدگاه رهبری باشد، اما در عمل باید تبعیت کند.

این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال که استفتاء جدید رهبری چه تغییری در نگاه اصلاح طلبان درباره ولایت فقیه ایجاد می کند معتقد است: من اعتقاد ندارم که تغییری در نوع نگاه و دیدگاه آن ها حاصل می شود چون این طور نیست که در پی یک پرسش و پاسخ نگاه اصلاح طلبان به ولایت فقیه و جایگاه آن عوض شود در مجموع تغییری را پیش بینی نمی کنم.

زیباکلام در مورد امکان تغییر در نگرش و قضاوت جریان اصول گرا هم معتقد است: به نظر من تغییر محسوسی اتفاق نمی افتد ممکن است اصول گرایان به اصلاح طلبان بگویند ما که از اول گفتیم شما ضد ولایت فقیه هستید و تغییری هم در رویه تان ایجاد نمی شود اما در کل در رفتار و اندیشه اصول گرایان نیز بعید است تغییری حاصل شود.

حجت الاسلام مصطفی درایتی مشاور سیدمحمد خاتمی رئیس جمهور سابق در امور روحانیت نیز بر حساس بودن موضوعاتی مثل ولایت فقیه تاکید می کند و می گوید: طرح کردن این موضوعات و نظیر آن مثل امام زمان، امام خمینی و… وارد کردن آن در منازعات سیاسی فقط اعتبار و ارزش و حقانیت و محوریت این اصول را کم و آن را زیر سوال می برد و شبهات جدی در ذهن ها ایجاد می کند.

درایتی با اعتقاد به این که برخی ارزش های اصلی مثل ولایت فقیه در کشور ما دستاویز رقابت های ناسالم سیاسی واقع شده تصریح می کند: ما معتقدیم این گونه رفتارهای نادرست اصل این اصول را زیر سوال برده و موجب می شود جریان حرکت سیاسی کشور سالم نباشد که البته نتیجه دومی در قیاس با پیامد اولی اهمیت چندانی ندارد.

درایتی اظهار می دارد: کسانی که خود را مدافع ولی فقیه می دانند باید کارکرد درست این اصل را بدانند و آن را جایی به کار ببرند که باعث انفصال و شکاف نیروهای نظام و محدود شدن و تضییع حقوق افرادی که به این اصل معتقد هستند نشود که اگر این اتفاق افتاد آن وقت سوالات و شبهاتی که در مورد ولایت فقیه مطرح می شود بحثی عادی است که مسیر طبیعی خود را طی می کند.

وی با اشاره به استفتاء جدید رهبری درباره التزام به ولایت فقیه می گوید: به نظر من استفتاء ایشان باز هم دستخوش تفسیر به رای و برداشت های شخصی و گروهی خواهد شد گرچه برداشت سلیقه ای در جامعه ما خیلی غیرطبیعی نیست وقتی برخی افراد قانون اساسی را تفسیر به رای می کنند در مور نظرات رهبری خیلی عجیب نیست که افراد با سلیقه خود آن را تفسیر کنند تا رقیب را به هر شکلی که شده کنار بزنند اما ولایت فقیه فراتر از این تفسیرهاست.

وی که دیدگاه های رهبری درباره ولایت فقیه را نظر جدیدی نمی داند معتقد است: ایشان بارها این دیدگاه ها را اعلام کرده اند اما کسانی که به دنبال بهانه هستند تا جنجال و زورآزمایی سیاسی کرده و افراد را رد صلاحیت کنند این بحث ها را مطرح می کنند که به تصور من حتی اگر بازگشایی نظری هم در این حوزه صورت گیرد باز روی این افراد تاثیری نمی گذارد و آن ها کار خودشان را می کنند.

درایتی به شدت از شورای نگهبان در زمینه استفاده نادرست از اصل ولایت فقیه انتقاد می کند و می گوید: این بحث همیشه بهانه خوبی برای شورای نگهبان بوده تا برخی افراد را رد صلاحیت کند و زمینه شکاف و افتراق و اختلاف نظر بین گروه های سیاسی را فراهم کرده و برخی از گرفتاری هایی که بین خودی ها در کشور پیش آمده ناشی از همین عملکرد اشتباه است در حالی که نهادهای قانونی باید به طور معمول نگاه فراتری داشته و غیرجناحی عمل کنند. اما گاهی این دوستان چیزهایی را در این زمینه خراب می کنند که درست کردن آن به آسانی امکان پذیر نیست.وی تصریح می کند: این استفتای جدید باید مبنای جدی قانونی یا مبنای نظری و فقهی جدی پیدا کند تا اجرای آن برای همه الزام آور باشد.

درایتی با بیان این که شخصا معتقد به ایجاد تغییر در رفتار گروه های سیاسی و شورای نگهبان با توجه به استفتاء جدید رهبری نیستم می گوید: با عملکردی که من تاکنون از شورای نگهبان دیدم از این تغییر کاملا مأیوسم در مورد اصلاح طلبان هم باید بگویم گرچه برداشت ها در مورد ولایت فقیه در میان این گروه یکسان نیست ولی در این که ما نباید این اصل را بهانه محروم کردن افراد از حقوق اجتماعی و سیاسی شان قرار دهیم همه اصلاح طلبان اتفاق نظر دارند و نیز در این نکته که این اصل نباید وارد منازعات ناسالم سیاسی شود تا اعتبار خودش را از دست بدهد هم اشتراک نظر داریم و ما براساس همین دیدگاه عمل می کنیم مهم هم عمل است چون در عرصه نظر اختلاف نظر در چارچوب قانون طبیعی است و اشکالی هم ندارد. در مورد اصول گرایان هم معتقد به ایجاد تغییر نیستم. اما در مجموع آرزو می کنم تغییراتی که انتظار می رود از سوی همه به ویژه شورای نگهبان صورت گیرد گرچه باز هم تاکید می کنم اصلا به آن خوشبین نیستم.

حجت الاسلام دکتر حسین سبحانی نیا عضو کمیسیون سیاست خارجه مجلس شورای اسلامی که معتقد به نگاه روشن و شفاف مقام معظم رهبری در استفتاء جدیدشان است می گوید: در گذشته نظیر این مضامین در دیدگاه های امام(ره) و رهبری وجود داشته. ولی در این استفتا تاکید ایشان بر التزام به احکام حکومتی ولی فقیه به معنای التزام به اصل ولایت فقیه است که این دیدگاه روشن موجب می شود اصل التزام به ولایت فقیه دست خوش نگرش های محدود و تنگ نظرانه نشود و فضای بازتر و جامع تری در این زمینه ایجاد شود و به اعتقاد من دیدگاه ایشان می تواند برای همه علاقه مندان نظام و انقلاب و ولایت فقیه چارچوب روشن و بازتری را ترسیم کند.

وی در پاسخ به این پرسش که دیدگاه رهبری تا چه اندازه می تواند در نوع نگاه و عملکرد اصول گرایان نسبت به ولی فقیه تاثیرگذار باشد و نگاه آن ها را نسبت به این اصل دقیق تر کند، پاسخ می دهد: ملاک اصول گرایی عمل به فتواهای رهبری است و خارج از آن نمی توان عمل کرد حالا که رهبری در این موضوع تکلیف را روشن کرده اند همه ما باید از نگاه های تنگ نظرانه خودداری کرده و دایره اصول گرایی را برای همه کسانی که قائل به اصل ولایت فقیه هستند بازتر کنیم چون اصول گرا باید تابع محض مقام ولایت باشد نه این که جلوتر از ایشان حرکت کرده یا از دیدگاه های ایشان فاصله بگیرد بلکه این جریان باید دقیقا در چارچوبی که ولی فقیه ترسیم می کنند حرکت کند و دیدگاه های ایشان را ملاک قضاوت و عملکرد خود قرار دهد پس به اعتقاد من با استفتاء جدید رهبری باید دایره نگاه اصول گرایان نسبت به این موضوع بازتر و وسیع تر شود.

سبحانی نیا با تاکید بر این که ملاک رهبری در مورد ولایت پذیر بودن افراد التزام آن ها به احکام حکومتی ولی فقیه است می گوید: وقتی که دیدگاه ایشان کاملا روشن و شفاف شده افراد وجریان های سیاسی حتی اصول گرایان نمی توانند به هر بهانه ای به افراد برچسب ضدولایت فقیه بچسبانند و آن ها را از زیر پرچم ولایت فقیه خارج و با برداشت های خودسرانه و افراط گرایانه افراد یا جریان ها را ضدولایت فقیه قلمداد کنند.وی با اظهار تاسف از این که استفتاء رهبری با واکنش های شتاب زده ای از سوی برخی رسانه ها و افراد معاند نظام در داخل و خارج از کشور مواجه شده است معتقد است: این نوع نگاه را ما قبلا در اندیشه های امام(ره) و خود مقام معظم رهبری شاهد بوده ایم و در این استفتا التزام افراد به احکام حکومتی ولی فقیه به معنای التزام به اصل ولایت فقیه تلقی شده و کسی را می توان ضد ولی فقیه دانست که ملتزم به حکم حکومتی ولی فقیه نباشد نه همه دیدگاه های ولی فقیه. چنان که آیت ا… سیستانی و مکارم شیرازی از مراجع عظام تقلید بر این موضوع تاکید کرده اند که حکم حکومتی ولی فقیه نه تنها بر مقلدان دیگر مراجع لازم الاجراست بلکه خود مراجع نیز باید تابع آن باشند.

جواد آرین منش نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی جزو چهره های سیاسی اصولگرا می باشد که معتقد است: این استفتاء جدید نه تنها در رفتار اصول گرایان تغییر ایجاد می کند بلکه دایره اصول گرایان و افراد معتقد به ولایت فقیه را هم گسترده تر و بازتر می کند.او می گوید: ما کسانی را اصول گرا می دانیم که قانون اساسی و اصل مترقی ولایت فقیه را پذیرفته باشند و بنا بر استفتاء جدید رهبری به نظر می رسد خیلی از افراد که تاکنون از آن ها به عنوان اصول گرا یاد نمی شد می توانند در زمره اصول گرایان قرار بگیرند.

وی تاکید می کند: ما حدود و ثغور اصول گرایی را براساس نگاه رهبری ترسیم می کنیم و اگر معتقدیم براساس استفتاء جدید رهبری دایره ولایت پذیران از شمول بیشتری برخوردار است پس همه وفاداران به نظام و قانون اساسی که احکام حکومتی ولی فقیه را بپذیرند جزو اصول گرایان محسوب می شوند.

آرین منش که معتقد به عدم محدودیت و تنگ کردن حلقه اصول گرایان است اظهار می کند: ما نباید هر روز حلقه اصول گرایی را محدود تر و تنگ تر کنیم و افراد را با کوچک ترین موضع گیری، ملتزم به ولایت فقیه ندانیم چون در آن صورت به ولایت فقیه خدمت نکرده ایم.

وی با بیان این که در گذشته به دلیل مبهم بودن تعریف التزام عملی به ولایت فقیه برخی کاندیداها از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت می شدند می گوید: براساس استفتاء جدید هر فردی که احکام حکومتی ولی فقیه را بپذیرد در زمره عاملان به ولایت فقیه قرار می گیرد و به نظر می رسد این دایره نسبت به گذشته بازتر شده است و نوعی سعه صدر نسبت به التزام عملی به ولایت فقیه دیده می شود.

این نماینده اصول گرای مجلس با بیان این که یکی از معیارهای مهم اصول گرایی تطبیق شرایط و تحلیل دقیق دیدگاه های رهبری است می گوید: هر نوع توضیح و تفسیر از سوی رهبری مورد توجه اصول گرایان قرار می گیرد بنابراین استفتاء نگاه اصول گرایان را بازتر خواهد کرد.

وی تفسیر و برداشت هایی که ممکن است از استفتاء رهبری شود را ناپسند می داند و می گوید: همان طور که رهبری سعه صدر دارند و با دقت نسبت به مسائل و جریان های سیاسی حرکت می کنند همه ما هم باید با همان سعه صدر مسائل را دنبال کنیم و فصل الخطاب همه مسائل را دیدگاه های ایشان بدانیم و شایسته نیست آرای رهبری مورد تفسیر و برداشت های شخصی و گروهی قرار گیرد.

حجت الاسلام مرتضی آقاتهرانی نیز در گفت وگوی کوتاهی می گوید: استفتاء رهبری موضوع تازه ای نیست وایشان مثل امام(ره) بارها این دیدگاه ها را مطرح کرده اند و این دیدگاه مورد اجماع فقهاست.

ابوترابی: قبلا رهبری این نظر را بارها اعلام کرده بودند

حجت الاسلام محمد حسن ابوترابی نایب رئیس اول مجلس شورای اسلامی که معتقد به عدم تغییر در نگاه و اندیشه مقام معظم رهبری نسبت به بحث ولایت فقیه است می گوید: معظم له قبل از این استفتا به مناسبت های مختلف این نظرات خویش را بارها ابراز کرده اند گرچه این دیدگاه ها قبلا به صورت پاسخ به یک سوال و بیان نظر فقهی به این صورت مطرح نشده بود.وی با بیان این که آنچه رهبری درباره ولایت فقیه تبیین فرمودند اصلی مسلم و پذیرفته شده نزد همه فقها و مراجع عظام است تصریح می کند: به عنوان نمونه این روزها دو مرجع عالی قدر شیعه، آیات عظام، مکارم شیرازی و سیستانی مبانی فقهی اصل ولایت فقیه را بیان کرده و بر نافذ بودن حکم ولی فقیه دارای مقام زعامت جامعه اسلامی تاکید کرده اند و اشاره داشته اند که حکم حکومتی ولی فقیه نه تنها در مورد مقلدان مراجع تقلید الزام آور است بلکه برای خود مراجع هم لازم الاجراست. ابوترابی تلاش مذبوحانه دشمن در راستای تضعیف اصل ولایت فقیه را ناموفق می داند و معتقد است: این حرکات نتیجه ای جز تحکیم و افزایش اقتدار اصل ولایت فقیه به عنوان مرکز قدرت امت اسلامی نداشته است. همان طور که در روزهای گذشته شاهد بودیم مباحثی که در این حوزه مطرح شد زمینه ای را فراهم کرد تا علما و مراجع جهان تشیع که از موقعیت شناخته شده علمی و فقهی در دنیای اسلام برخوردارند به طور صریح دیدگاه فقهی خود را در زمینه نافذ بودن حکم ولایت فقیه و ارجحیت آن اظهار کنند.نایب رئیس اول مجلس شورای اسلامی با اظهار تاسف از برخی افراد و چهره های شناخته شده داخلی که همسو با دشمنان خارجی به دنبال تضعیف ولایت فقیه هستند، اظهار می دارد: این افراد که از آغاز با مطرح شدن اسلام به عنوان یک نظام سیاسی برای اداره جامعه مخالف بودند و اصولا به عدم حضور دین در عرصه های سیاسی در جامعه اعتقاد داشتند با الهام از تفکر جدایی دین از سیاست که یکی از ارکان کلیدی مبانی فکری دشمنان اسلام است از هر فرصتی برای مخالفت با ولایت فقیه استفاده کرده و همراهی و همسویی خود را با غرب و غرب زدگان اعلام می دارند.

ابوترابی در پاسخ به این سوال مهم که استفتاء جدید رهبری تا چه میزان می تواند در نوع نگاه و قضاوت گروه های سیاسی کشور اعم از اصولگرا و اصلاح طلب تغییر ایجاد کند، می گوید: اصل ولایت فقیه که امام (ره) زمینه احیای آن را فراهم کرد و انقلاب اسلامی تولد، تداوم و اقتدار خویش را مدیون آن است یکی از ریشه های مهم وحدت و انسجام جامعه اسلامی است و جناح های سیاسی معتقد به اسلام و مبانی فقهی آن در برابر این اصل اقتداربخش برآمده از قرآن و اسلام تمکین می کنند و به رغم تفاوت در دیدگاه ها، نگرش ها، برنامه ها و خط مشی های متفاوت در اداره جامعه در زیر پرچم فقیه عادل، صالح و مدیر و مدبر به وحدت دست می یابند و ضمن رقابت سازنده برای اداره جامعه در این نقطه کلیدی با یکدیگر اشتراک نظر دارند و خود را در برابر رای و نظر حکومتی ولی فقیه ملتزم می بینند تا در پرتو این اصل زمینه عزت و اقتدار کشور را فراهم کنند.ابوترابی نتیجه می گیرد: بنابراین نیروهای داخلی چه اصولگرا چه اطلاح طلب اگر معتقد به اسلام و مبانی آن هستند باید تابع نظر حکومتی ولی فقیه باشند و خود را نسبت به عمل آن ملتزم بدانند.

ابوترابی درباره امکان تغییر عملکرد شورای نگهبان با توجه به استفتاء جدید رهبری معتقد است: به نظر من تغییری در عملکرد شورای نگهبان ایجاد نمی شود چون این استفتا در دیدگاه های قبلی رهبری در گذشته هم بارها بیان شده و این شورا همان طور که در گذشته به وظایف قانونی خود عمل می کرده در آینده نیز بر اساس وظایف خود عمل خواهد کرد.

دکتر عماد افروغ، استاد دانشگاه با اشاره به فتوای اخیر رهبر معظم انقلاب درباره التزام عملی به ولایت فقیه گفت: نظر رهبر معظم انقلاب درباره التزام به ولایت فقیه می تواند حلال بسیاری از مشکلات و کج سلیقگی ها باشد.وی افزود: یک نظام را با حداقل هایش تعریف می کنند و در جامعه شناسی سیاسی این مسئله جاافتاده که مشروعیت لزوما التزام داشتن افراد از روی پذیرش قلبی نیست. افراد مختلف ممکن است حساب گری های متفاوت داشته باشند و بر حسب آن حساب گری ها، اطاعت کنند و التزام داشته باشند. اما آن چه مهم است نتیجه عملی آن است. التزام یک فرد ممکن است از روی اعتقاد قلبی یا از روی مصلحت باشد یا از روی منفعت های سود و زیانی باشد یا حتی از روی ترس باشد. مهم بازده است.به گزارش خبر آنلاین، دکتر عماد افروغ، جامعه شناس و استاد دانشگاه در ادامه تصریح کرد: بهتر و شایسته  آن است که با فرآیندهای اقناعی و فرهنگ سازی مبتنی بر استدلال، پذیرش قلبی را گسترش دهیم. این که باید اعتقاد و پذیرش قلبی را گسترش داد صحیح است، اما به هر حال در اداره کشور با رفتار افراد سر وکار داریم که ممکن است دیدگاه های متفاوتی داشته باشند. دستورات حکومتی که رهبر انقلاب در پاسخ خود به آن اشاره کرده اند، یا تاکید بر دستوراتی است که از آن تعبیر به حکم حکومتی می شود و خیلی کم اتفاق می افتد یا تاکید بر مطلق مصوبات و قوانین کشور است. از آن جا که حکم حکومتی بسیار کم پیش می آید، تاکید رهبر انقلاب بر مطلق قوانین کشور است. یعنی هر کس به قوانین موجود پایبند بود به ولی فقیه هم التزام دارد.وی افزود: نظر رهبر معظم انقلاب می تواند حلال بسیاری از مشکلات و کج سلیقگی ها باشد. می تواند جلوی مواجهات غلط رقبا با یکدیگر را بگیرد. از نیت خوانی و تفتیش عقیده های همدیگر جلوگیری کند.با این نظر باید شاهد یک تحول در سیاست ها و رفتارهای مسئولان و کسانی که مصدر امور گزینشی و تعیین و تایید صلاحیت ها هستند، باشیم. همچنین گروه هایی که می خواهند عطف به حقوقشان در عرصه سیاسی – اجتماعی مشارکت داشته باشند. آن ها باید با خیال آسوده و با توجه و رعایت قواعد رسمی تعریف شده به میدان بیایند.

نگاه غلط به ولایت فقیه منجر به نوعی سطحی نگری می شود کما این که چنین اتفاقی هم افتاده بود. اما نظر رهبر معظم انقلاب، جا را برای تفاوت سلیقه و دیدگاه باز می کند. بر این اساس وقتی که حکمی از طرف ایشان صادر می شود افراد باید اطاعت کنند، ولی این به معنای آن نیست که لزوما با نظرات و دیدگاه های ایشان هم موافق باشند. ممکن است افراد ضمن التزام به ولایت فقیه با برخی دیدگاه های ایشان مخالف هم باشند. مهم عمل به قانون و احکام حکومتی است.

افروغ تصریح کرد: درباره قرابت این نظر و استراتژی «جذب حداکثری و طرد حداقلی» باید در نظر داشت که نظر رهبر انقلاب مقوم استراتژی جذب حداکثری و طرد حداقلی است. اگر این دیدگاه مورد توجه قرار گیرد « جذب حداکثری» به حداکثر خود می رسد و «طرد حداقلی» هم به حداقل خود می رسد. در چنین شرایطی طرد شدگان، محدود می شوند به حداقلی از اپوزیسیون که عملا با دستورات حکومتی و قوانین مخالفت می کنند و آن را اجرا نمی کنند اما تعداد جذب شده ها به حداکثر خود می رسد.